Zasoby wodne

Widok na rzekę Brdę i lasy porastające jej nabrzeże Rzeka Brda w okolicach Bydgoszczy (Photofactory)
Wykres przedstawia podział procentowy na wody słodkie - 3% i słone - 97%. Woda słodka w 68,3% to lodowce, 31,4% to wody podziemne, a 0,04% inne, czyli rzeki, bagna i jeziora. (Photofactory)
 

Całkowita objętość wody na Ziemi wynosi około 1386 mln km³,

z czego 97% to wody słone. Wody słodkie w 68% zmagazynowane są
w lodach i lodowcach. Pozostałe 30% wód słodkich znajduje się pod ziemią. Powierzchniowe zasoby słodkiej wody, w rzekach czy jeziorach, wynoszą około 93 000
km³, co stanowi zaledwie ułamek procenta całkowitych zasobów wodnych Ziemi. Pomimo tego rzeki i jeziora są podstawowym źródłem wody w codziennym życiu człowieka.

 

 

W Polsce panuje klimat umiarkowany o charakterze przejściowym pomiędzy klimatem morskim a lądowym, charakteryzujący się dużymi zmianami meteorologicznymi w cyklu rocznym i wieloletnim. Suma opadów wynosi średnio nieco powyżej 600 mm i waha się od 500 mm w pasie nizin do około 1100 mm w rejonach górskich.

 

Zasoby wodne Polski to wody powierzchniowe w rzekach, jeziorach, stawach i sztucznych zbiornikach oraz wody podziemne. Obejmują zarówno zasoby własne kraju, których źródłem są opady na jego obszarze, jak i zasoby pochodzące z dopływu wód spoza granic Polski (ok. 13% zasobów całkowitych). Całkowite zasoby wód płynących Polski wynoszą średnio
61,9 mld
km³/rok, z czego zasoby własne to 54,3 mld km³/rok. Na obszarze kraju znajduje się 2856 jezior o powierzchni ponad 10 ha i sumarycznej pojemności ok. 18,2 mld km³ oraz 99 zbiorników retencyjnych o łącznej pojemność ok. 4 mld km³. Objętość zmagazynowanych słodkich wód podziemnych w obszarze kraju szacuje się na około 6000 mld km³.

 

Wielkość zasobów wód płynących charakteryzuje się dużą nierównomiernością (zmiennością) przestrzenną. Obszarem najmniej zasobnym w wodę jest pas środkowej Polski. Zasoby wód płynących charakteryzują się także dużą zmiennością czasową wartości średnich rocznych oraz rozkładu wielkości zasobów w poszczególnych latach.
W okresach mokrych prowadzi to do występowania powodzi i podtopień,
a w suchych powoduje występowanie niedoborów wody, co jest przyczyną strat gospodarczych. Jednak z punktu widzenia zachowania różnorodności biologicznej, zmienność przepływów jest zjawiskiem pozytywnym. Występujące w rzekach wezbrania i niżówki warunkują zróżnicowanie biologiczne ekosystemów wodnych i od wód zależnych oraz decydują o ich prawidłowym funkcjonowaniu.

 

Po uwzględnieniu wymagań przepływu nienaruszalnego, wynoszącego wg kryterium hydrobiologicznego ok. 15 mld km³/rok, zasoby dyspozycyjne wód płynących szacuje się na ok. 10 mld km³/rok, czyli ok. 260  na mieszkańca Polski rocznie. Przyjęty w tym szacunku przepływ nienaruszalny nie odzwierciedla jednak w pełni potrzeb środowiska przyrodniczego (m.in. zachowania reżimu hydrologicznego zbliżonego do naturalnego).

 

Stosunkowo niewielka całkowita pojemność zbiorników retencyjnych
w Polsce, wynosząca ok. 4 mld 
stanowiąca niespełna 6% objętości średniego rocznego odpływu, nie daje pełnej możliwości ochrony przed powodzią i suszą, a także nie gwarantuje odpowiedniego zaopatrzenia
w wodę. Możliwości retencyjne sztucznych zbiorników w Polsce są zatem bardzo niewielkie zważywszy, że warunki fizyczno-geograficzne stwarzają możliwość zmagazynowania 15% średniego rocznego odpływu. Większość wód jest retencjonowana w zbiornikach o pojemności powyżej 3 mln
 ,
a połowa wód gromadzona jest w zaledwie 10 największych zbiornikach, których łączna pojemność wynosi ponad 2100 mln
.

 

Strumień spływający kwiecistą doliną, w tle Góry Skaliste w Kolorado w USA Strumień w Górach Skalistych w Kolorado - USA (Photofactory)

 

Zasoby wód podziemnych dostępne do zagospodarowania określa się jako zasoby dyspozycyjne lub – przy braku dostatecznego rozpoznania – jako zasoby perspektywiczne. Zasoby dyspozycyjne wód podziemnych ustalono dla 44% powierzchni kraju i wynoszą one 15,2 mln /dobę, tj. 5,6 mld /rok (2008 r.). Zasoby perspektywiczne określone dla pozostałej części kraju wynoszą 22,5 mln /dobę, tj. 8,2 mld /rok. Sumaryczna ilość zasobów wód podziemnych dostępnych do zagospodarowania wynosi zatem 37,7 mln /dobę, tj. 13,8 mld /rok, co w przeliczeniu na jednego mieszkańca Polski daje 1  wody na dobę. Użytkowe poziomy wodonośne – o jakości i zasobności zaspakajającej typowe wymagania zbiorowego zaopatrzenia w wodę pitną – występują na obszarze 96% powierzchni kraju. W strukturach hydrogeologicznych o znaczeniu regionalnym i zasobności umożliwiającej eksploatację z dużych ujęć (o wydajności ponad 10 tys. /dobę) wydzielono w Polsce 162 główne zbiorniki wód podziemnych.

 

Podziemne jezioro w jaskini Saint-Leonard we Francji Saint-Léonard we Francji - największe podziemne jezioro w Europie (Photofactory)

 

O możliwości wykorzystania zasobów wodnych, oprócz ich przestrzennej
i czasowej zmienności, w dużej mierze decyduje ich jakość. Zanieczyszczenie wód oddziałuje także na stan ekosystemów wodnych i od wody zależnych, powodując zmiany struktury gatunkowej zasiedlających je organizmów, w szczególności zanikanie niektórych z nich. Od 1980 roku obserwuje się systematyczne zmniejszanie ilości ścieków ze źródeł komunalnych i przemysłowych odprowadzanych do wód powierzchniowych. Wyraźnie wzrosła liczba ludności korzystającej z kanalizacji i oczyszczalni ścieków. Jednakże Polska nadal znajduje się na jednym z ostatnich miejsc w Europie pod względem procentowego udziału ludności korzystającej z kanalizacji (57%). Niewiele lepsza jest sytuacja pod względem udziału ludności korzystającej z oczyszczalni ścieków (60%). Ponadto wiele starszych oczyszczalni ścieków wymaga modernizacji, głównie w zakresie usuwania związków azotu i fosforu.

 

W wyniku działań podejmowanych dla ochrony wód od wielu lat obserwuje się stopniową poprawę ich jakości. Maleją również ładunki zanieczyszczeń,
a w szczególności metali ciężkich, odprowadzanych rzekami do Morza Bałtyckiego.

 

Rzeka Dolny Ren przepływająca przez jesienny park w Arnhem w Holandii. Przy brzegu jest przycumowana łódka Uroczy zakątek Arnhem - miasta we wschodniej Holandii (Photofactory)

 

Pomimo tego stan jakościowy wód w rzekach i jeziorach jest nadal niezadowalający:

  • wyniki monitoringu diagnostycznego rzek z 2008 roku wskazują, że wody I klasy jakości stwierdzono w 3 punktach kontrolno-pomiarowych (0,32%), w 40 punktach spełniały wymagania II klasy (4,23%), w 264 punktach – III klasy (27,91%), w 55 punktach – IV klasy (5,81%), a w 53 punktach – V klasy (5,60%);
  • na podstawie monitoringu 110 jezior w 2008 roku do I klasy jakości zaliczono zaledwie 12 jezior (10,9%), do II klasy 36 jezior (32,7%), do III klasy 26 jezior (23,6%), do IV klasy 19 jezior (17,3%), a do V klasy czystości 17 jezior (15,5%).

 

Podsumowanie:

  • woda pokrywa ok. 70% powierzchni globu, jest to jednak w większości woda słona;
  • głównym źródłem zaopatrzenia ludzi w wodę są wody powierzchniowe, przede wszystkim wody płynące oraz wody podziemne, zalegające
    w płytkich warstwach geologicznych – stanowią one jedynie ok. 1% wody na Ziemi;
  • 88% słodkich zasobów wody na ziemi stanowią lodowce;
  • dziennie człowiek zużywa średnio 110 litrów wody, przy czym do celów konsumpcyjnych jedynie 2,5-3 litry;
  • do roku 2025 ilość wody zmniejszy się o połowę w krajach rozwijających się i o 18% w krajach uprzemysłowionych;
  • żywe stworzenia do życia wykorzystują jedynie 0,4% zasobów wody słodkiej, co stanowi około 139 tys. km³. Objętość ta rozlana na powierzchnię Ziemi utworzyłaby warstwę o wysokości zaledwie 2,5 cm;
  • 1/3 ludności żyje w krajach, które cierpią na niedostatek wody. Za kilkanaście lat tylko 1/3 ludności będzie mieszkała w krajach, które mają jej pod dostatkiem.

Czy wiesz, że...

  • Lodowce pokrywają 10–11% powierzchni wszystkich lądów.
  • Gdyby dzisiaj stopniały wszystkie lodowce, poziom mórz i oceanów podniósłby się o ok. 70 m.
  • Podczas ostatniego zlodowacenia poziom mórz był o 122 m niższy od obecnego, a lodowce pokrywały prawie jedną trzecią lądów.
  • Podczas ostatniego ocieplenia, 125 000 lat temu, powierzchnia mórz utrzymywała się o ok. 5,5 m wyżej niż dzisiaj. Około 3 mln lat temu poziom mórz mógł być wyższy nawet o 50 m.

ZAUFALI NAM

NOWA PUBLIKACJA

WYDAWCA

 

Quixi Media Sp. z o.o.
ul. Jana Matejki 1a
85-061 Bydgoszcz
telefon: +48 52 5513766

 

Wersja do druku Wersja do druku | Mapa witryny
© Antoni Bochen